Onlangs heeft de Belastingdienst een memo gepubliceerd over de btw- en BCF-gevolgen van de Regeling tijdelijke bekostiging opvang en huisvesting gemeenten. In het memo en diverse nieuwsartikelen wordt aangegeven dat de regeling fiscaal niet leidt tot wezenlijk andere uitkomsten dan die van eerdere opvangregelingen. Niets is echter minder waar; actie is dan ook vereist!
Eén bekostigingsregeling voor opvang diverse groepen vreemdelingen
Sinds 1 juli 2026 geldt één nieuwe regeling voor de bekostiging van diverse groepen vreemdelingen: de Regeling tijdelijke bekostiging opvang en huisvesting gemeenten. De nieuwe regeling vervangt een aantal afzonderlijke financiële regelingen voor de opvang van asielzoekers (Wet COA), de opvang van Oekraïense ontheemden (RooO) en de huisvesting van vergunninghouders (Huisvestingswet 2014). Gemeenten ontvangen straks voor al deze taken hun vergoeding via één en dezelfde regeling, in plaats van via verschillende regelingen.
Wijziging fiscale gevolgen door bekostigingsregeling op basis van memo Belastingdienst
Belangrijk: de wettelijke taken van gemeenten veranderen niet. Er verandert alleen iets aan de manier waarop het Rijk deze taken bekostigt. Nu de taken zelf gelijk blijven, zou men verwachten dat de btw en BCF-gevolgen ook gelijk blijven aan de fiscale spelregels die al golden voor de vergelijkbare, oudere regelingen. En dit is ook nog eens precies hetgeen de Belastingdienst stelt in haar memo van 27 juli 2026, waarna zij vervolgens fiscale gevolgen beschrijft die grotendeels afwijken van de huidige praktijk. Gemeenten zullen hier hun financiële administratie op moeten aanpassen. Hieronder lichten wij de fiscale gevolgen van het memo toe.
Wat beschrijft het memo?
Btw over de inkomsten: De specifieke uitkering (SPUK) die gemeenten van het Rijk ontvangt voor de wettelijke taken, is geen vergoeding voor een prestatie. Over de rijksbijdrage is dan ook geen btw verschuldigd. Hetzelfde geldt voor huuropbrengsten, gebruiksvergoedingen en eigen bijdragen die een gemeente van asielzoekers ontvangt, mits deze in mindering komen op de te declareren kosten. Deze blijven in beginsel buiten de btw-heffing.
Btw over de uitgaven: Of de gemeente de btw op ingekochte goederen en diensten kan terugvragen (via de btw-aangifte of het BCF) hangt af van de kostensoort. De Belastingdienst onderscheidt hierbij de volgende soorten:
| Kostensoort | Fiscale behandeling |
| Transitiekosten | Kostprijsverhogend |
| Exploitatiekosten | Kostprijsverhogend |
| Uitvoeringskosten | 30% compensabel/70% kostprijsverhogend |
| Bijzondere kosten en verstrekkingen aan ontheemden | Kostprijsverhogend |
En hier gaat het afwijken; de gemeentelijke administratie is – als je de eerdere berichtgeving van de VNG en de Belastingdienst heeft gevolgd – onder de huidige regelingen niet zo ingericht.
Overgangsregeling
Voor de opvang van Oekraïense ontheemden blijft tot en met 1 november 2026 de bestaande Regeling bekostiging opvang ontheemden uit Oekraïne (BooO) gelden. Voor die overgangsperiode verandert de nieuwe regeling niets aan de fiscale behandeling van kosten die onder de BooO vallen. Daarnaast blijft voor reeds afgestemde, bestaande regelingen het oude Memo SPUK van 23 september 2025 van kracht.
Wat betekent dit voor de gemeente?
De beschreven fiscale gevolgen lijken een verbetering voor de gemeente, maar zijn in feite een aanzienlijke fiscale verslechtering. Toepassing van de toelichting gaat bij gemeenten leiden tot extra kostprijsverhogende btw, welke overigens wel wordt gedekt via de regeling.
Fiscaal Beheersysteem
Toelichting nodig waarom de regeling afwijkt van de oude regelingen en de gemeentelijke administratie op de meest voordelige wijze vormgeven? In het Fiscaal Beheersysteem lichten wij uitgebreid toe waar de verschillen ontstaan en hoe je deze verschillen tijdig kunt ondervangen in de gemeentelijke administratie (inclusief modellabelling). Het artikel vind je terug in jouw kennisbank onder Kennisbank btw/BCF – bijzondere onderwerpen – “Opvang asielzoekers, statushouders, Oekraïners en andere vluchtelingen”. Vanaf eind september vind je het artikel terug in de vernieuwde kennisbank onder taakveld 6.1. Samenkracht en burgerparticipatie.
Actie vereist!
EFK Belastingadviseurs heeft contact opgenomen met de schrijvers van het stuk bij de Belastingdienst om na te gaan of de effecten van het stuk zijn beoogd en of vanuit de Belastingdienst extra communicatie richting de gemeenten noodzakelijk is. Wij houden je op de hoogte van ontwikkelingen. Tot die tijd adviseren wij je de gemeentelijke administratie aan te passen naar de gevolgen van dit memorandum vóórdat de gemeente gebruik maakt van de Regeling (uiterlijk vóór 1 januari 2027) of wijzigingen door te voeren als de gemeente reeds gebruik maakt van de Regeling.
Meer informatie?
Vragen over dit onderwerp? Neem dan gerust contact op met jouw EFK-adviseur, ons secretariaat op 072-5350525 of e-mail ons via info@efkbelastingadviseurs.nl.
