(On)mogelijk toepassen van de koepelvrijstelling?

(On)mogelijk toepassen van de koepelvrijstelling?

Onlangs heeft de rechtbank Gelderland een uitspraak gedaan over de koepelvrijstelling. Daarnaast heeft de Staatssecretaris aangegeven geen beroep in cassatie in te stellen tegen het oordeel van het Hof Den Haag, zoals besproken in onze vorige nieuwsbrief. Genoeg redenen ook in deze nieuwsbrief aandacht te besteden aan de koepelvrijstelling! 

Staatssecretaris van Financiën

In onze vorige nieuwsbrief <klik hier> bespraken wij de uitspraak van Hof Den Haag waarin met een omweg via de invorderingsrente de koepelvrijstelling aan de orde werd gesteld.

In een onlangs gepubliceerd schrijven <klik hier> laat de staatssecretaris van Financiën (hierna: de Staatssecretaris) weten niet in cassatie te gaan tegen de uitspraak van Hof Den Haag. Volgens de Staatssecretaris kan de koepelvrijstelling niet worden toegepast op een (niet-splitsbare) dienst van een samenwerkingsverband aan leden die de dienst mede nodig hebben voor met btw belaste ondernemersprestaties.

Het standpunt van het Hof dat de door de koepel verrichte dienst kan worden gesplitst in een percentage vrijgesteld en een percentage belast, is in de ogen van de Staatssecretaris niet juist, omdat het gevolg hiervan is dat één dienst zowel belast als vrijgesteld is. De Staatssecretaris ziet dit oordeel echter als een feitelijke vaststelling en verwacht geen succes in cassatie op dit punt.

Was hier de vraag of de koepelvrijstelling kan worden toegepast als de leden de diensten van de koepel zowel voor btw belaste als onbelaste prestaties gebruiken. In de zaak van rechtbank Gelderland <klik hier> stond vast dat de diensten die de leden van de koepel afnamen uitsluitend betrekking hadden op het uitvoeren van een overheidstaak.

Procedure rechtbank Gelderland

In die zaak ging het om het toepassen van de koepelvrijstelling bij een samenwerkingsverband van waterschappen, dat op basis van dienstverleningsovereenkomsten verschillende programma’s uitvoert voor de deelnemende waterschappen. Volgens de Belastingdienst is de koepelvrijstelling niet van toepassing, omdat sprake is van verstoring van de concurrentieverhoudingen. Daarnaast is de Belastingdienst van mening dat de diensten niet direct nodig zijn voor de overheidsactiviteiten van de deelnemende waterschappen. Bovendien berekent de koepel niet het exacte aandeel in de gezamenlijke uitgaven voor de afzonderlijke activiteiten van de deelnemers.

Verstoring concurrentieverhoudingen

Volgens de Belastingdienst verricht het samenwerkingsverband ICT diensten die zijn uitgezonderd van de toepassing van de koepelvrijstelling. De rechtbank volgt het standpunt van de Belastingdienst niet. De rechtbank hecht hierbij onder andere waarde aan het gegeven dat de waterschappen ook zonder toepassing van de koepelvrijstelling gebruik maken van de diensten van het samenwerkingsverband. De rechtbank concludeert dan ook dat er geen sprake is van een verstoring van de concurrentieverhoudingen.

Direct nodig

De rechtbank volgt de Belastingdienst ook niet in het standpunt dat geen sprake is van diensten die direct nodig zijn voor het uitvoeren van de overheidstaak. Eén van de diensten die het samenwerkingsverband verricht is de vangregistratie van muskusratten. De bestrijding van muskusratten is een wettelijke taak van het waterschap. Volgens de rechtbank is het evident dat de vangstregistratie hieraan dienstbaar is. Van belang is verder dat de diensten die het samenwerkingsverband verricht niet worden gebruikt voor btw belaste handelingen van het waterschap. De rechtbank concludeert dat de diensten direct nodig zijn voor de activiteiten van de waterschappen waarvoor zij niet belastingplichtig zijn.

Enkele terugbetaling van het aandeel in de gezamenlijke uitgaven

De waterschappen bepalen per project of zij al dan niet deelnemen aan het project. Het samenwerkingsverband brengt slechts de werkelijke kosten van het project in rekening aan de in dat project deelnemende waterschappen. Tekorten van het project worden door de deelnemers volgens de verdeelsleutel aangevuld en overschotten worden gerestitueerd. Opvallend is dat de rechtbank een verdeling van de kosten op basis van de verdeelsleutel van de Unie van Waterschappen accordeert. Op grond hiervan wordt 45% van de bijdrage bepaald volgens een vaste verdeelsleutel en 55% naar rato van de belastingopbrengsten van het waterschap. De rechtbank is van mening dat in gevallen waarin de Unieverdeelsleutel wordt gebruikt, kennelijk overeenstemming bestaat dat die verdeelsleutel ieders aandeel representeert in de gezamenlijke uitgaven. Hierbij neemt de rechtbank in overweging dat onweersproken is gesteld dat waterschappen niet bereid zijn om voor andere waterschappen te betalen. De rechtbank concludeert dan ook dat aan alle voorwaarden is voldaan om de koepelvrijstelling toe te passen.

Belang gemeenten

Het toepassen van de koepelvrijstelling wordt gemeenten, door de houding van de Staatssecretaris en de Belastingdienst onthouden. Naar onze mening en zoals vaker in onze nieuwbrief aangegeven, ten onrechte! Zoals ook uit de uitspraak van rechtbank Gelderland volgt, dient de koepelvrijstelling niet zo beperkt te worden uitgelegd als de Belastingdienst voorstaat. De uitleg van de Belastingdienst leidt er toe dat het praktisch onmogelijk is de koepelvrijstelling toe te passen en dat kan niet de bedoeling zijn. Voor gemeenten is vooral van belang of de koepelvrijstelling pro-rata kan worden toegepast als de prestatie(s) van de koepel ook betrekking hebben op btw belaste activiteiten. Eerder is het pro rata toepassen van koepelvrijstelling ook door het btw-comité van de Europese Commissie als optie aangedragen. Zoals uit de uitspraak van Gerechtshof Den Haag volgt, onderkent ook de rechtspraak een mogelijkheid een pro rata toe te passen. Helaas heeft de Staatssecretaris de kans laten liggen een praktische regeling te treffen. Nu de Staatssecretaris vasthoudt aan de eerder ingenomen standpunten lijkt de mogelijkheid tot het  toepassen van de koepelvrijstelling bij gemeentelijke samenwerking nog steeds beperkt. Echter de uitspraak van rechtbank Gelderland biedt wellicht enige versoepeling, omdat ook een tussen partijen overeengekomen verdeelsleutel volgens de rechtbank ieders aandeel in de gezamenlijke uitgaven representeert.

Wellicht een goed moment om het toepassen van de koepelvrijstelling en het transparantiebesluit op uw samenwerkingsverband te (her)overwegen. Hebt u nog vragen en/of opmerkingen kunt u contact opnemen met Patrick Donders of ons secretariaat via info@efkbelastingadviseurs.nl of 072-5350525