De koepelvrijstelling: achtergrond en doelstelling

De koepelvrijstelling: achtergrond en doelstelling

Veel gemeenten met ambtelijke fusieplannen of gemeenten die ze hebben uitgevoerd zitten met het vraagstuk of de prestaties van de fusieorganisatie aan de deelnemende gemeenten (grotendeels) onder het bereik van de koepelvrijstelling vallen. De Belastingdienst neemt het standpunt in dat de koepelvrijstelling niet toepasbaar is en dat alle prestaties onder de heffing van btw vallen. Het Hof van Justitie heeft recent een arrest gewezen waarin nog eens wordt uitgelegd wat de ratio van de koepelvrijstelling is.

Casus

De in de Belgische zaak <klik hier> te beantwoorden vraag is of een koepelorganisatie van ziekenhuizen die ICT-diensten verricht, gebruik mag maken van de koepelvrijstelling voor haar diensten aan de leden als de koepel ook aan derden, niet-deelnemers, btw-belaste prestaties verricht.

Alvorens die vraag te beantwoorden brengt het Hof van Justitie eerst in herinnering dat in Zesde Richtlijn en thans in de BTW-richtlijn lidstaten verplicht zijn een vrijstelling te verlenen voor:

  • diensten;
  • die worden verricht door een zelfstandige groepering van personen;
  • welke personen een activiteit uitoefenen welke is vrijgesteld of waarvoor zij niet belastingplichtig zijn;
  • ten einde aan hun leden de diensten te verlenen die direct nodig zijn voor de uitoefening van deze activiteit;
  • wanneer die groepering van hun leden enkel terugbetaling vorderen van hun aandeel in de gezamenlijke uitgaven;
  • mits de vrijstelling niet tot concurrentievervalsing kan leiden.

De achtergrond van btw-vrijstellingen

De btw-vrijstellingen komen niet zomaar uit de lucht vallen. Zij maken onderdeel uit van de richtlijn bij het gemeenschappelijke btw-stelsel. Vrijstellingen dienen strikt te worden uitgelegd, maar de uitlegging van de bewoordingen moeten in overeenstemming zijn met de doeleinden waarvoor zij zijn ingevoerd en dienen te stroken met de eisen van het beginsel van fiscale neutraliteit. Het beginsel van strikte uitleg betekent niet dat de bewoordingen, die worden gebruikt voor de vrijstellingen erin resulteren dat de vrijstellingen geen effect meer sorteren. Ook de rechtspraak van het Hof van Justitie heeft niet de bedoeling dat vrijstellingen in de praktijk bijna onmogelijk zijn toe te passen.

De doelstelling van de koepelvrijstelling

Uit de rechtspraak van het HvJ blijkt dat de koepelvrijstelling beoogt een btw-vrijstelling in te voeren om te voorkomen dat de koepel die bepaalde diensten verricht, aan betaling van die belasting wordt onderworpen wanneer hij genoopt is samen te werken met andere ondernemingen in een gemeenschappelijke structuur, die met het oog op die dienstverrichtingen noodzakelijke activiteiten voor haar rekening neemt. Hierdoor wordt de toegang tot de prestaties van algemeen belang (zoals omschreven in artikel 132 BTW-richtlijn) vergemakkelijkt door de verhoogde kosten te vermijden, die zouden ontstaan indien de betrokken prestaties en goederenleveringen aan btw zouden worden onderworpen.

Toepassing van deze algemene bepalingen op de casus

Het staat voor het Hof van Justitie vast dat de diensten die worden verricht aan de leden, direct bijdragen tot de uitoefening van de in de richtlijn genoemde activiteiten van algemeen belang. Hieruit valt af te leiden dat de voorwaarde “die direct nodig zijn” mag worden vertaald met ‘direct bijdragen’. Vervolgens constateert het Hof dat het weigeren van de vrijstelling aan een koepel die voldoet aan alle voorwaarden, maar die ook btw-belaste prestaties verricht aan derden, een beperking van de werkingssfeer oplevert waarvoor geen bevestiging is te vinden in de doelstelling van de richtlijn.

Dus is de vrijstelling wel van toepassing op de diensten die aan de leden worden verricht omdat deze vallen binnen de doelstelling van de richtlijn en de doelstelling niet belet dat een dergelijke groepering diensten verleent aan niet-leden. In dit kader tekent het Hof aan dat alleen de diensten zijn vrijgesteld voor zover de diensten worden verricht in het kader van de doelstellingen waarvoor een dergelijke groepering is opgericht en zij dus in overeenstemming met het doel worden aangeboden. Dit impliceert dat het de leden zijn, die gezamenlijk de koepel hebben opgericht, bepalen welke prestaties de koepel gaat verrichten en waarop de vrijstelling van toepassing is. Uitsluitend en alleen op dit punt geeft het Hof de vragende rechterlijke instantie op na te gaan of wordt voldaan aan alle voorwaarden van de vrijstelling. Wij kunnen hier geen andere conclusie aan verbinden dan dat het dus niet alleen gaat om de genoemde voorwaarden in de wettekst zelf maar ook om de achtergrond en de doelstelling van de richtlijn.

Concurrentievervalsing

Tot slot besteedt het Hof nog enkele overwegingen aan dit begrip, omdat dit aspect het toepassen van de vrijstelling kan beperken. Een nationale wetgever mag regels invoeren die door de bevoegde autoriteiten gemakkelijk kunnen worden gehandhaafd en gecontroleerd. Echter die regels mogen niet zover gaan dat de vrijstelling in algemene termen wordt beperkt, zoals dat in België het geval is.

Ambtelijke fusie en de koepelvrijstelling

Meerdere gemeenten in Nederland hebben een koepelorganisatie opgericht van waaruit diensten aan de deelnemende gemeenten worden verricht, welke de gemeenten afnemen voor hun btw-vrijgestelde activiteiten, hun overheidsactiviteiten (niet economische activiteiten) en hun btw-belaste ondernemersactiviteiten. De koepelorganisatie vraagt niet meer dan ieders aandeel in de gezamenlijke uitgaven. Gelet op de reden waarom een koepelvrijstelling in de BTW-richtlijn is opgenomen en de doelstelling van de bepaling zoals vastgelegd in het arrest, blijft het bijzonder dat de staatssecretaris van Financiën en zijn uitvoerende Belastingdienst, gemeenten de toepassing van de koepelvrijstelling blijven ontzeggen. De ingenomen standpunten (één dienst, het precieze aandeel en mede afname voor btw-belaste doeleinden waardoor de gehele dienstverlening in de heffing van btw moet worden betrokken) ontzeggen de koepel in algemene zin de toepassing ervan, hetgeen duidelijk niet in lijn is met hetgeen het Hof van Justitie heeft aangegeven.

Nabije toekomst

Wij spreken de wens voor 2020 uit dat de staatssecretaris (en de Belastingdienst) dit gaan inzien en dat voor de toegankelijkheid van de diensten van algemeen belang van de gemeenten door de burgers het essentieel en noodzakelijk is dat de koepelvrijstelling ‘voor zover van toepassing’ haar werk kan doen. Zolang dat niet het geval is worden de koepelorganisaties gedwongen te procederen. De ontstane extra btw-druk en proceskosten worden immers door dezelfde burger betaald, enerzijds via de Rijksbelastingen aan het Rijk en via de uitkering uit het Gemeentefonds en de overige heffingen aan de Gemeente.

Wilt u meer weten over de koepelvrijstelling neem contact op uw EFK-adviseur of met Henk Zuidersma dan wel ons secretariaat via telefoon 072-5350525 of stuur een mailbericht naar info@efkbelastingadviseurs.nl